મહિલા સુરક્ષા માટે ઐતિહાસિક સુધારો
મહિલા સુરક્ષાને મજબૂત બનાવવા તરફ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરતા, મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભાએ ભારતીય ન્યાય સંહિતા (મહારાષ્ટ્ર સુધારા) બિલ, 2026 પસાર કર્યું છે. આ બિલને તાજેતરમાં બંને ગૃહો – વિધાનસભા અને વિધાનસભા પરિષદ – દ્વારા મંજૂર કરવામાં આવ્યું હતું અને હવે તેને રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી માટે મોકલવામાં આવશે.
આ સુધારામાં અગાઉ પ્રસ્તાવિત ‘શક્તિ ફોજદારી કાયદો સુધારા બિલ, 2020’ ની કેટલીક જોગવાઈઓને વર્તમાન ફોજદારી કાયદાના માળખામાં સમાવિષ્ટ કરવામાં આવી છે. શક્તિ બિલમાં મહિલાઓ વિરુદ્ધના ગુનાઓ માટે કડક સજાઓ અને ઝડપી તપાસ અને ટ્રાયલ માટેની જોગવાઈઓ હતી; જોકે, કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા નવા કાયદા લાગુ થયા પછી તેનો અમલ કરવામાં આવ્યો ન હતો.
મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસે આ સુધારાને “ઐતિહાસિક પગલું” ગણાવ્યું. તેમણે જણાવ્યું હતું કે બદલાતા સમય સાથે, ગુનાઓનું સ્વરૂપ પણ બદલાયું છે – ખાસ કરીને સોશિયલ મીડિયા અને ટેકનોલોજીના વિસ્તરણ સાથે – ડિજિટલ ગુનાઓને પણ આવરી લેવા કાયદાઓ માટે અનિવાર્ય બન્યું છે.
મુખ્ય જોગવાઈઓ
1. ડિજિટલ જાતીય સતામણી ગુના તરીકે વર્ગીકૃત
આ સુધારા હેઠળ, ઓનલાઈન માધ્યમો દ્વારા કરવામાં આવતી જાતીય સતામણીને હવે સ્પષ્ટપણે ફોજદારી ગુના તરીકે ઓળખવામાં આવશે. આમાં અશ્લીલ સંદેશા મોકલવા, ખાનગી ફોટા અથવા વિડિઓઝ શેર કરવાની ધમકી આપવા અને સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર પજવણી જેવા કૃત્યોનો સમાવેશ થાય છે.
2. એસિડ હુમલાનો ભોગ બનેલી મહિલાઓની ઓળખ જાહેર કરવી એ ગુનો છે
જ્યારે જાતીય ગુનાઓનો ભોગ બનેલી મહિલાઓની ઓળખને સુરક્ષિત રાખવા માટે અગાઉ જોગવાઈઓ અસ્તિત્વમાં હતી, ત્યારે એસિડ હુમલાનો ભોગ બનનાર મહિલાઓને હવે સમાન રક્ષણાત્મક છત્ર હેઠળ લાવવામાં આવી છે. તેમની ઓળખ જાહેર કરવી એ સજાપાત્ર ગુનો બનશે.
નિષ્ણાતોના મંતવ્યો
કાનૂની નિષ્ણાતો માને છે કે જ્યારે આ મહિલાઓની સલામતી માટે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે, ત્યારે તેની એકંદર અસર સંપૂર્ણપણે તેના અસરકારક અમલીકરણ પર આધારિત રહેશે.
એડવોકેટ જય વૈદ્યએ જણાવ્યું હતું કે ફક્ત કાયદો ઘડવો પૂરતો નથી; તપાસ અને ટ્રાયલ મજબૂત બને તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે તેનો યોગ્ય રીતે અમલ કરવો ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
દરમિયાન, એડવોકેટ આભા સિંહે આ પગલાને “મહિલાઓના ગૌરવ અને ગોપનીયતાના રક્ષણ તરફનું એક મોટું પગલું” ગણાવ્યું, ખાસ કરીને એસિડ હુમલાનો ભોગ બનેલી મહિલાઓની ઓળખ સુરક્ષિત રાખવાના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો. જોકે, મજલિસના ડિરેક્ટર એડવોકેટ ઓડ્રે ડી’મેલોએ આ સુધારા ‘શક્તિ’ કાયદાની મુખ્ય જોગવાઈઓને પુનઃસ્થાપિત કરવાના દાવા પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો. તેણી ભારપૂર્વક જણાવે છે કે આ સુધારો ફક્ત બે મુખ્ય ફેરફારો રજૂ કરે છે અને શક્તિ કાયદામાં મૂળ રૂપે સમાવિષ્ટ ઘણી વિવાદાસ્પદ જોગવાઈઓને સમાવિષ્ટ કરતો નથી.
સંભવિત પડકારો
કેટલાક નિષ્ણાતોએ ચેતવણી આપી છે કે ડિજિટલ ગુનાઓની વ્યાપક વ્યાખ્યા દુરુપયોગ માટે ખુલ્લી હોઈ શકે છે, ખાસ કરીને વ્યક્તિગત વિવાદોના સંદર્ભમાં. પરિણામે, આ કાયદાના દુરુપયોગને રોકવા માટે સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા અને મજબૂત પુરાવા ધોરણો આવશ્યક રહેશે.
સરકારે ખાતરી આપી છે કે આવા દુરુપયોગને રોકવા માટે પૂરતા રક્ષણાત્મક પગલાં અમલમાં મૂકવામાં આવશે. હવે એ જોવાનું બાકી છે કે કડક કાયદા અને તેના નિષ્પક્ષ ઉપયોગ વચ્ચે સંતુલન કેવી રીતે અસરકારક રીતે જાળવવામાં આવે છે.
એકંદરે, આ સુધારાને મહારાષ્ટ્રમાં મહિલાઓની સુરક્ષા વધારવા અને ડિજિટલ ગુનાઓને રોકવા તરફના એક મહત્વપૂર્ણ પગલા તરીકે બિરદાવવામાં આવી રહ્યો છે.
