ભારતીય નૌકાદળ 21 મે 2025 ના રોજ કારવારના નેવલ બેઝ ખાતે એક ઔપચારિક કાર્યક્રમ દરમિયાન પ્રાચીન ટાંકા જહાજનું નામ રજૂ કરશે અને તેનું અનાવરણ કરશે. માનનીય સંસ્કૃતિ મંત્રી શ્રી ગજેન્દ્ર સિંહ શેખાવત મુખ્ય અતિથિ તરીકે સમારોહની અધ્યક્ષતા કરશે, જે ભારતીય નૌકાદળમાં જહાજના ઔપચારિક સમાવેશને ચિહ્નિત કરશે. ટાંકા જહાજ 5મી સદીના CE જહાજનું પુનર્નિર્માણ છે, જે અજંતા ગુફાઓમાંથી એક ચિત્રથી પ્રેરિત છે. આ પ્રોજેક્ટ ઔપચારિક રીતે સંસ્કૃતિ મંત્રાલય, ભારતીય નૌકાદળ અને મેસર્સ હોદી ઇનોવેશન્સ વચ્ચે જુલાઈ 2023 માં હસ્તાક્ષર કરાયેલ ત્રિપક્ષીય કરાર દ્વારા શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં સંસ્કૃતિ મંત્રાલય તરફથી ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવ્યું હતું. ટાંકા જહાજનું મુખ્ય શિલાન્યાસ 12 સપ્ટેમ્બર 23 ના રોજ થયો હતો. સ્ટીચ્ડ શિપનું બાંધકામ સંપૂર્ણપણે પરંપરાગત પદ્ધતિઓ અને કાચા માલનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં કેરળના કારીગરો દ્વારા માસ્ટરશીપરાઈટ શ્રી બાબુ શંકરનની આગેવાની હેઠળ હજારો હાથથી સીવેલા સાંધા બનાવવામાં આવ્યા હતા. આ જહાજ ફેબ્રુઆરી 2025 માં મેસર્સ હોદી શિપયાર્ડ, ગોવા ખાતે લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. ભારતીય નૌકાદળે આ પ્રોજેક્ટના અમલીકરણના સમગ્ર સ્પેક્ટ્રમનું નિરીક્ષણ કર્યું છે, જેમાં મેસર્સ હોદી ઈનોવેશન્સ અને પરંપરાગત કારીગરોના સહયોગથી ખ્યાલ વિકાસ, ડિઝાઇન, તકનીકી માન્યતા અને બાંધકામનો સમાવેશ થાય છે. ડિઝાઇન અને બાંધકામે અનન્ય તકનીકી પડકારો ઉભા કર્યા. કોઈ બચેલા બ્લુપ્રિન્ટ્સ અથવા ભૌતિક અવશેષો વિના, ડિઝાઇનને દ્વિ-પરિમાણીય કલાત્મક પ્રતિમાઓમાંથી એક્સ્ટ્રાપોલેટ કરવી પડી. આ પ્રોજેક્ટમાં પુરાતત્વીય અર્થઘટન, નૌકા સ્થાપત્ય, હાઇડ્રોડાયનેમિક પરીક્ષણ અને પરંપરાગત હસ્તકલાનું સંયોજન કરીને એક અનન્ય આંતરશાખાકીય અભિગમની માંગ કરવામાં આવી હતી. કોઈપણ આધુનિક જહાજથી વિપરીત, ટાંકાવાળા જહાજ ચોરસ સેઇલ અને સ્ટીયરિંગ ઓઅર્સથી સજ્જ છે, જે આધુનિક સમયના જહાજોથી સંપૂર્ણપણે અજાણ છે. હલ ભૂમિતિ, રિગિંગ અને સેઇલ્સને પ્રથમ સિદ્ધાંતો અનુસાર ફરીથી કલ્પના અને પરીક્ષણ કરવાની જરૂર હતી. ભારતીય નૌકાદળે સમુદ્રમાં જહાજના હાઇડ્રોડાયનેમિક વર્તનને માન્ય કરવા માટે મોડેલ પરીક્ષણ કરવા માટે ઓશન એન્જિનિયરિંગ વિભાગ, IIT મદ્રાસ સાથે સહયોગ કર્યો. વધુમાં, ભારતીય નૌકાદળે લાકડાના માસ્ટ સિસ્ટમનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે આંતરિક માળખાકીય વિશ્લેષણ હાથ ધર્યું, જે સમકાલીન સામગ્રીના ઉપયોગ વિના ડિઝાઇન અને નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. જહાજના દરેક પાસાને ઐતિહાસિક પ્રામાણિકતા અને દરિયાઈ યોગ્યતાનું સંતુલન કરવું પડ્યું, જેના કારણે ડિઝાઇન પસંદગીઓ નવીન અને પ્રાચીન ભારતની દરિયાઈ પરંપરાઓ અનુસાર સાચી હતી. ટાંકાવાળા હલ, ચોરસ સેઇલ, લાકડાના સ્પાર્સ અને પરંપરાગત સ્ટીયરિંગ મિકેનિઝમનું સંયોજન જહાજને હાલમાં વિશ્વમાં ક્યાંય પણ નૌકાદળ સેવામાં રહેલા કોઈપણ જહાજથી વિપરીત બનાવે છે. પ્રાચીન ટાંકાવાળા જહાજના બાંધકામનું સફળ સમાપન એ પ્રથમ અને સૌથી ભયાનક તબક્કાની પૂર્ણતા દર્શાવે છે, જે કલાત્મક ચિત્રણથી, સંપૂર્ણપણે કાર્યરત દરિયાઈ જહાજને જીવંત બનાવે છે. ઇન્ડક્શન પછી, આ પ્રોજેક્ટ તેના બીજા મહત્વપૂર્ણ તબક્કામાં પ્રવેશ કરશે, જ્યાં ભારતીય નૌકાદળ પરંપરાગત દરિયાઈ વેપાર માર્ગો પર આ જહાજને સફર કરવાનો મહત્વાકાંક્ષી પડકાર ઉપાડશે, જે પ્રાચીન ભારતીય દરિયાઈ મુસાફરીની ભાવનાને પુનર્જીવિત કરશે. ગુજરાતથી ઓમાન સુધી જહાજની પ્રથમ ટ્રાન્સસોસેનિક સફર માટેની તૈયારીઓ પહેલાથી જ ચાલી રહી છે. ટાંકાવાળા જહાજના બાંધકામનું પૂર્ણ થવું એ માત્ર ભારતના સમૃદ્ધ જહાજ નિર્માણ વારસાને જ પુષ્ટિ આપતું નથી પરંતુ ભારતના દરિયાઈ વારસાની જીવંત પરંપરાઓને જાળવવા અને કાર્યરત કરવા માટે ભારતીય નૌકાદળની પ્રતિબદ્ધતાને પણ પ્રતિબિંબિત કરે છે
