
શંકર ઠક્કર કહે છે, “વ્યાપારી વિસ્તારોમાં લાંબા સમય સુધી થતા અવરોધો માત્ર વેપારીઓને જ અસર કરતા નથી; તે કર્મચારીઓ, પરિવહન ક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલા લોકો, ફેરિયાઓ, ગ્રાહકો અને આર્થિક પ્રવૃત્તિની સમગ્ર સાંકળને પ્રભાવિત કરે છે.
દિલ્હી
ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ)ના સાંસદ અને ‘કોન્ફેડરેશન ઓફ ઓલ ઈન્ડિયા ટ્રેડર્સ’ (CAIT)ના રાષ્ટ્રીય મહાસચિવ પ્રવીણ ખંડેલવાલે માનનીય સુપ્રીમ કોર્ટના મહત્વપૂર્ણ હસ્તક્ષેપનું સ્વાગત કર્યું છે. દિલ્હીના વેપારીઓ અને વ્યાપારી સંસ્થાઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી ‘કિરાણા કમિટી’, ‘દિલ્હી આયર્ન એન્ડ હાર્ડવેર મર્ચન્ટ્સ એસોસિએશન’ અને અન્ય વ્યાપારી સંગઠનો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીના જવાબમાં સુપ્રીમ કોર્ટે નોટિસ જારી કરી છે. આ અરજીમાં રામલીલા મેદાન અને જંતર-મંતર ખાતે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા અનિશ્ચિત ધરણાં અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે—આ બંને સ્થળો દિલ્હીના મુખ્ય વ્યાપારી કેન્દ્રોની નજીક આવેલા છે.
વ્યાપારી સંગઠનો વતી વરિષ્ઠ વકીલ મુકુલ રોહતગી, એડવોકેટ-ઓન-રેકોર્ડ જય અનંત દેહદ્રાઈ અને અન્ય કાનૂની સલાહકારોએ પક્ષ રજૂ કર્યો હતો.
કોર્ટની કાર્યવાહી પર ટિપ્પણી કરતા ખંડેલવાલે જણાવ્યું હતું કે, માનનીય સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા કરવામાં આવેલી અવલોકનો એ વાત પર ભાર મૂકે છે કે શાંતિપૂર્ણ વિરોધ પ્રદર્શનના મૂળભૂત અધિકાર અને નાગરિકોના પોતાનો વ્યવસાય કરવા તથા આજીવિકા મેળવવાના અધિકાર વચ્ચે બંધારણીય સંતુલન જાળવવું જરૂરી છે.
માનનીય મુખ્ય ન્યાયાધીશે ટિપ્પણી કરી હતી કે વિરોધ પ્રદર્શન માટે નિર્ધારિત કરાયેલા સ્થળો પર પણ અનિશ્ચિત સમય સુધી કબજો જમાવી શકાય નહીં. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે, લોકશાહી અને બંધારણ હેઠળ વિરોધ પ્રદર્શન કરવાનો અધિકાર એક મહત્વપૂર્ણ અધિકાર છે, પરંતુ તેનો ઉપયોગ મર્યાદા વિના અથવા એવી રીતે ન થઈ શકે કે જેનાથી અન્ય નાગરિકોના મૂળભૂત અધિકારોનું વ્યાપક અને અપ્રમાણસર ઉલ્લંઘન થાય.
કોર્ટે વિરોધ પ્રદર્શન માટે નિર્ધારિત સ્થળોના ન્યાયપૂર્ણ અને સમાન ઉપયોગ અંગે પણ મહત્વપૂર્ણ અવલોકનો કર્યા હતા. કોર્ટે સંકેત આપ્યો કે કોઈ એક સંસ્થા કે જૂથ જાહેર સ્થળ પર એકાધિકાર (મોનોપોલી) હોવાનો દાવો કરી શકે નહીં કે ત્યાં અનિશ્ચિત સમય સુધી કબજો જમાવી શકે નહીં. વિવિધ સંસ્થાઓ અને જૂથોને શાંતિપૂર્ણ વિરોધ પ્રદર્શન કરવાના તેમના લોકશાહી અધિકારનો ઉપયોગ કરવાની ન્યાયપૂર્ણ અને સમાન તક મળવી જોઈએ. કોર્ટે અરજદારોને કાર્યવાહીમાં યોગ્ય પક્ષ તરીકે સંબંધિત વિરોધ કરતી સંસ્થાઓ અને રાજકીય પક્ષો – જેમાં CJP, રાહુલ ગાંધી અને INDIA એલાયન્સના પ્રતિનિધિઓનો સમાવેશ થાય છે – ને સામેલ કરવાનો નિર્દેશ પણ આપ્યો.
કન્ફેડરેશન ઓફ ઓલ ઈન્ડિયા ટ્રેડર્સ (CAIT) ના રાષ્ટ્રીય સચિવ અને ઓલ ઈન્ડિયા એડિબલ ઓઈલ ટ્રેડર્સ ફેડરેશનના રાષ્ટ્રીય પ્રમુખ શંકર ઠક્કરે જણાવ્યું હતું કે આ અરજી એક મહત્વપૂર્ણ બંધારણીય પ્રશ્ન ઉઠાવે છે: શું સમાજના એક વર્ગને અનિશ્ચિત સમય માટે વિરોધ કરવાનો અધિકાર એવી રીતે વાપરવાની મંજૂરી આપી શકાય છે જે હજારો અન્ય નાગરિકોની આજીવિકા, આર્થિક સ્વતંત્રતા અને મૂળભૂત અધિકારોને પ્રતિકૂળ અસર કરે?
તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે વેપારીઓ શાંતિપૂર્ણ વિરોધનો વિરોધ કરતા નથી અને ન તો તેઓ કોઈના લોકશાહી અધિકારોને ઘટાડવા માંગતા હોય છે. તેમનો વાંધો ગીચ વસ્તીવાળા વ્યાપારી વિસ્તારોની નજીક નિયુક્ત સ્થળોએ લાંબા સમય સુધી ધરણા અને વિરોધ પ્રદર્શનો ચાલુ રાખવાની ચિંતા કરે છે. આવી ક્રિયાઓ વેપાર, વ્યવસાયિક કામગીરી અને સમાજના વિવિધ વર્ગોને – જેમાં વેપારીઓ, કર્મચારીઓ, શેરી વિક્રેતાઓ, દૈનિક વેતન મજૂરો અને અન્ય લોકોનો સમાવેશ થાય છે – ગંભીર નુકસાન પહોંચાડે છે જેઓ તેમની આજીવિકા માટે આ પ્રવૃત્તિઓ પર આધાર રાખે છે.
ઠક્કરે નોંધ્યું હતું કે દિલ્હીનું વેપારી ઇકોસિસ્ટમ લાખો લોકોની આજીવિકા માટે પાયો તરીકે કામ કરે છે અને રાષ્ટ્રીય રાજધાનીની આર્થિક પ્રવૃત્તિ અને આવક ઉત્પન્ન કરવામાં નોંધપાત્ર ફાળો આપે છે. વાણિજ્યિક વિસ્તારોમાં લાંબા સમય સુધી વિક્ષેપો ફક્ત વેપારીઓને જ અસર કરતા નથી; તે કર્મચારીઓ, પરિવહન ક્ષેત્રના લોકો, શેરી વિક્રેતાઓ, ગ્રાહકો અને સમગ્ર આર્થિક પ્રવૃત્તિ શૃંખલાને પણ અસર કરે છે. ખંડેલવાલે જણાવ્યું હતું કે અરજી એક ન્યાયી અને વ્યવહારુ માળખું સ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે જે શાંતિપૂર્ણ વિરોધના લોકશાહી અધિકારનું રક્ષણ કરે છે, સાથે સાથે ખાતરી કરે છે કે આવા પ્રદર્શનો અનિશ્ચિત આર્થિક વિક્ષેપ તરફ દોરી ન જાય અથવા અન્ય નાગરિકોને તેમના પોતાના બંધારણીય અધિકારોથી વંચિત ન રાખે.
ઠક્કરે નોંધ્યું હતું કે સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા નોટિસ જારી કરવી એ આ મહત્વપૂર્ણ મુદ્દા પર ન્યાયિક ચર્ચા તરફ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે, જેમાં સ્પર્ધાત્મક મૂળભૂત અધિકારોનો સમાવેશ થાય છે. આ મામલો માનનીય સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ વધુ સુનાવણીને પાત્ર રહેશે.
સકારાત્મક અને રચનાત્મક પરિણામની આશા વ્યક્ત કરતા, ખંડેલવાલે ટિપ્પણી કરી હતી કે આ ન્યાયિક કાર્યવાહી નિયુક્ત વિરોધ સ્થળોના ઉપયોગ માટે એક ન્યાયી, સંતુલિત અને બંધારણીય રીતે મજબૂત સિસ્ટમ માટે માર્ગ મોકળો કરશે – જે લોકશાહી સ્વતંત્રતાઓનું રક્ષણ કરે છે અને સાથે સાથે દરેક નાગરિકના આજીવિકા કમાવવાના અધિકારનું પણ રક્ષણ કરે છે.